Telegram’ın ve VK’nın Kurucusu Pavel Durov Kimdir

Bu yazımızda teknoloji, ifade özgürlüğü ve inovasyon denilince akla gelen girişimcilerden Pavel Durov’un hayatına, kariyerine, girişimlerine ve çalışmalarına yakından bakacağız.

Pavel Durov, 2006 yılında Rusya’nın popüler sosyal medya uygulaması VKontakte’yi ve 2013 yılında gizlilik odaklı mesajlaşma uygulaması Telegram’ı kurarak teknoloji sektöründe önemli bir yer edindi.

Kullanıcı gizliliğine, özgürlüğe verdiği önemle tanınan Pavel Durov, şimidiye kadar birçok tartışmaya konu oldu. Bu yazımızda teknoloji dünyasının tartışmalı figürlerinden biri olan Pavel Durov’un biyografisinin derinliklerine dalacağız. Durov, iddialara göre 120 ülkede sperm bağışı yoluyla 100’den fazla çocuğun babası olan ve Rus yetkililere (kelimenin tam anlamıyla) orta parmağını gösteren bir adam.

Pavel Durov’un Hayatı ve Kariyeri

Durov kardeşler, 2013 yılında kurdukları Telegram’la dünya çapında ün kazandı. Rus girişimci, 2013 yılından bu yana Telegram’ın CEO’luk görevini yürütüyor. Ancak Telegram, Durov kardeşlerin ilk sosyal medya projesi değil.

Pavel ve Nikolai, 2006 yılında Facebook benzeri bir sosyal medya ağı olan VK’yı (VKontakte) kurduktan sonra Rusya’da popülarite kazandı. Öyle ki Pavel Durov Rusya’da Rus Zuckerberg olarak anılmaya başladı.

Telegram’ın yıllar içerisinde başarıya ulaşmasıyla Durov kardeşler de ciddi bir servet kazandı. Nikolai Durov görece gösterişsiz hayatıyla gözlerden uzak bir yaşam sürerken Pavel Durov ise şirketin yüzü olarak daha çok medya önünde yer alıyor. Nikolai Durov’un hem Telegram hem de The Open Network’ü tasarlayan kişi olduğu biliniyor.

Veriler, Pavel Durov’un kişisel servetinin 2024 yılı itibariyle 15 milyar dolar seviyesinde olduğuna işaret ediyor. Bu da onu dünyanın en zengin 120. kişisi yapıyor.

Pavel Durov Nerelidir?

Telegram’ın ve VKontakte’nin (VK) kurucusu Pavel Durov, 10 Ekim 1984 tarihinde Rusya’nın Saint Petersburg (o dönemki adıyla Leningrad) kentinde dünyaya geldi.

Çocukluğunun bir kısmını İtalya’nın Torino şehrinde geçiren Durov, sonrasında Rusya’ya dönerek 2006 yılında Saint Petersburg Devlet Üniversitesi Filoloji Bölümü’nden onur derecesiyle mezun oldu. Pavel Durov’un Rusya ve İtalya’nın yanı sıra Saint Kitts ve Nevis, Fransa ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde vatandaşlığı bulunuyor.

Forbes, Durov’u bölgedeki en zengin göçmen olarak tanımlıyor. Arabian Business onu 2023’te Dubai’deki en güçlü girişimci olarak adlandırıyor.

Pavel Durov's recent arrest sparked global debates on freedom of speech involving the likes of Elon Musk, government leaders, and millions of people.

Here’s the scoop on the tech whale who managed to father over a 100 children and flip Putin off, while making billions

🧵👇👇 pic.twitter.com/FwHfoi83yp

— CryptoPotato Official (@Crypto_Potato) September 8, 2024

Telegram’ın Kökenleri

Pavel Durov, 2013 yılında gizlilik ve güvenlik odaklı şifrelenmiş mesajlaşma uygulaması Telegram’ın kurucu ortakları arasında yer aldı. Telegram kısa süre içerisinde milyonlarca kullanıcıya ulaşarak önemli bir başarıya imza attı. Şirketin merkezi başlangıçta Berlin’de yer alırken sonrasında Dubai’ye taşındı.

Durov, her zaman gizliliğin önemine vurgu yaparak Telegram’ı güvenli ve özgür iletişim için bir araç olarak tanımladı. Telegram’ın başarısı, dünya genelindeki birçok hükümetin düzenlemelerine karşı direnmesiyle birlikte geldi.

Durov, Rusya’nın Telegram’ı yasaklama girişimleri ve ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) Telegram’ın blockchain projesi Telegram Open Network (TON) ve kripto para projesi Gram’a yönelik soruşturma başlatması gibi pek çok zorlukla karşı karşıya kaldı.

Aslında Durov’un asi tavrı, 2011 yılında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in VK platformunda muhalefeti susturma talebinden sonra iyice belirginleşti. Durov, bu talebe oldukça açık bir şekilde karşı çıkarak, Rus yetkililere el hareketiyle adeta meydan okudu.

2014 yılında gerilim daha da tırmandı. Rus hükümeti, Durov’dan kullanıcı verilerini, özellikle de Ukrayna’da pro-Rusya yanlısı Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç’e karşı çıkan protestocuların bilgilerini Rusya Federal Güvenlik Servisi’ne teslim etmesini talep etti. Bu talebi reddeden ve VK üzerinde hükümet sansürüne karşı duran Durov, sonuç olarak Rusya’dan ayrılmak zorunda kaldı.

Aynı yıl içinde, Durov ayrıca VK’deki %12 hissesini sattı. O dönemde şirketin değerlemesi yaklaşık 3-4 milyar dolar civarındaydı. Ancak, VK’den ayrılışı büyük bir tartışmaya neden oldu; The Moscow Times‘a göre, Durov, şirket hissedarları tarafından CEO’luk görevinden haberi olmadan uzaklaştırıldı.

Durov, bu duruma sert bir yanıt vererek, hissedarların bunu doğrudan yapmaya cesaret edemediklerini ve bu hamlenin VK’yi Kremlin’e yakın Rosneft CEO’su Igor Sechin ve milyarder hissedar Alisher Usmanov’un “tam kontrolüne” bıraktığını belirtti. Wikipedia’da yer alan bir alıntıya şu şekilde:

Durov, şirketin Vladimir Putin’in müttefikleri tarafından etkili bir şekilde ele geçirildiğini ve görevden alınmasının, hem kullanıcıların kişisel bilgilerini federal kolluk kuvvetlerine teslim etmeyi reddetmesinin hem de Euromaidan protesto hareketine ait bir VK grubunun üyelerinin bilgilerini vermeyi reddetmesinin bir sonucu olduğunu söyledi.

Ailesi ve Çocuklarına Dair Bazı Tartışmalar

Pavel ve Nikolai Durov kardeşler, babaları Valery Semenovich Durov akadamisyen olması nedeniyle mükemmeliyetçi bir disiplinle yetiştiler.

Valery Semenovich Durov, Filoloji Bilimleri alanında doktora derecesine sahip seçkin filologlardan biri ve 1992 yılından bu yana Saint Petersburg Devlet Üniversitesi Filoloji Bölümü’nü yönetiyor. Valery Semenovich Durov, çeşitli yayınlar aracılığıyla dil bilimine yaptığı katkılar nedeniyle alanında önde gelen akademisyenlerden biri olarak tanınıyor.

Anneleri lbina Durova’nın da aynı üniversitede profesör olması, Pavel ve Nikolai Durov’un erken yaşlardan itibaren akademik titizlik ve entelektüel merak dünyasına maruz kalmasıyla sonuçlandı. Çocukluklarının böyle bir ortamda geçmesi, ikilinin VKontakte ve Telegram’ı kurmak için gerekli olan teknoloji ve matematik (Nikolai’nin uzmanlık alanı) yeteneklerini geliştirmelerine yardımcı oldu.

Pavel Durov’un Çocuklarına Dair Spekülasyonlar

Forbes’a göre, Pavel Durov’un eski eşi Daria Bondarenko’dan iki çocuğu var: 2009 yılında doğan Alina ve 2010 yılında doğan Mikhail. Pavel Durov, eski eşi Daria ile üniversite yıllarında tanıştı. 2021 yılına kadar Daria, Barselona’da yaşıyordu. Forbes, Durov’un çocuklarını Rusya’daki en zengin altıncı varis olarak tanımlıyor.

2024 yılında İsviçre’de yaşayan Irina Bolgar, Forbes ile iletişime geçerek Durov’dan üç çocuğu olduğunu doğrulayan belgeler sundu. Bolgar kanıt olarak Durov ile 2020 yılında çektirdikleri aile fotoğrafını sundu. Forbes bu belgelerin gerçek olduğunu doğruladı. 2024 yılının Ağustos ayında Irina Bolgar, Pavel Durov’a dava açtı ve küçük oğullarını istismar etmekle suçladı. Bolgar, Pavel Durov’un 2022 yılının Eylül ayından sonra çocuklarını görmeyi bıraktığını iddia etti.

CNN’e göre, Durov’un tutuklanmasından kısa bir süre sonra Fransız savcılar, çocuğuna karşı fiziksel şiddet uyguladığı iddiasıyla ilgili bir soruşturma başlattı.

Eğer Elon Musk’ın tek başına azalan doğum oranlarını durdurmaya çalışan tek teknoloji milyarderi olduğunu düşünüyorsanız, yanılıyorsunuz. Durov, 2010 yılından bu yana 12 ülkede sperm bağışı yoluyla 100’den fazla çocuğa babalık yaptığına dair açıklamalarda bulundu.

2024’te Fransa’da Tutuklanmasına Dair Detaylar

Pavel Durov, 2014 yılında Rusya’yı terk ettikten sonra Telegram’a odaklandı ve mesajlaşma uygulamasını dünya çapında milyonlarca kullanıcısı bulunan bir platforma dönüştürdü. 10 yıllık süreçte Telegram, dosya paylaşım yetenekleriyle, gizlilik ve güvenlik özellikleriyle övgüler alan bir uygulama haline geldi.

2024 yılında Telegram dünya genelinde 950 milyon kullanıcıya ulaştı ve ana akımda manşetleri süslemeye başladı. Pavel Durov’u zor durumda bırakan şey, Telegram’ın şifreleme politikası oldu. Günümüzün dijital çağında şifreleme, kişisel verilerin korunması için kullanılan en yaygın yöntemler arasında yer alıyor.

Şu anda yaygın olarak kullanılan iki ana şifreleme yöntemi bulunuyor:

• Sunucu Taraflı Şifreleme (SSE)
• İstemci Taraflı Şifreleme (CSE)

Her iki yöntemin de kendine has avantajları ve dezavantajları bulunuyor.

Sunucu Taraflı Şifreleme (SSE)

WhatsApp gibi uygulamalarda kullanılan sunucu taraflı şifrelemede, verileriniz sunucuya ulaştıktan sonra şifrelenir ve şifreli bir formatta saklanır. Şifreleme anahtarları sunucu tarafından yönetildiği için işlemler kullanıcı için basitleşir, ancak bu süreç hizmet sağlayıcısına güven gerektirir.

SSE genellikle daha hızlıdır çünkü şifreleme ve şifre çözme işlemleri sunucunun işlem gücüyle yapılır. Bu yöntem, Amazon S3 gibi bulut hizmetlerinde yaygın olarak kullanılır ve verileriniz otomatik olarak şifrelenir.

İstemci Taraflı Şifreleme (CSE)

İstemci taraflı şifrelemede, verilerinizi kendi algoritmanız ve anahtarınızla şifreleyerek sunucuya şifrelenmiş halde gönderirsiniz. Bu, şifreleme anahtarlarının kontrolünü sizde tutarak güvenliği artırır ve sıkı veri koruma kurallarına uyum sağlar. Yani, “anahtar sizin değilse, verileriniz de sizin değildir.”

Veriler cihazınızda şifrelendiği için, veri iletimi ve depolama sırasında bilgileriniz güvendedir. Buradaki kritik fark, hizmet sağlayıcının şifrelenmemiş verilere erişememesidir. İstemci taraflı şifreleme, çok hassas veriler için en seçenektir. Çünkü anahtarların kontrolünü tamamen size bırakır ve gizliliğinizi hizmet sağlayıcıdan korur. Ancak, bu yöntem sisteminizi yavaşlatabilir ve anahtar yönetimi gibi süreçlerde karmaşıklık yaratabilir.

SSE ve CSE Karşılaştırması

Sunucu taraflı şifreleme, verilerinizin hizmet sağlayıcı politikalarıyla korunduğu anlamına gelirken, istemci taraflı şifreleme, anahtarın kontrolünü tamamen size verir ve kimsenin verilerinize erişmesine izin vermez.

Telegram, bu iki yöntemin bir kombinasyonunu kullanır. Bulut Sohbetleri, Telegram’ın sunucusunda istemci-sunucu şifrelemesi ile korunur; Telegram, şifreleme anahtarlarına erişebilir ve mesajları çözebilir. Gizli Sohbetler ise uçtan uca şifreleme kullanır, bu nedenle yalnızca sohbet katılımcıları şifreleme anahtarlarına sahiptir. Bu, Telegram’ın bu mesajlara erişemeyeceği anlamına gelir.

Pavel Durov hükümetlerin istediği hassas verilere erişebilirdi çünkü Telegram teknik olarak bu hassas bilgileri çözebilir ve erişim sağlayabilirdi. Ancak Durov hükümetlerle ve düzenleyicilerle iş birliği yapmayı reddetti.

Peki tüm bunlar ne anlama geliyor? Gelin yakından bakalım.

Sunucu taraflı şifreleme, verilerinizin politikalar tarafından korunduğu anlamına gelir. İstemci taraflı şifreleme ise anahtarı sizin yönettiğiniz ve dosyalarınızdaki verilere kimsenin erişemeyeceği anlamına gelir. Telegram bu her iki özelliğin kombinasyonunu kullanıyor.

Bulut mesajları, Telegram sunucusunda istemci-sunucu şifrelemesi kullanılarak şifrelenir. Telegram, şifreleme anahtarlarına erişebilir ve gerekirse mesajları çözebilir. Gizli Sohbetler ise uçtan uca şifreleme kullanır, bu nedenle yalnızca sohbet katılımcıları şifreleme anahtarlarına sahiptir. Yani Telegram, bu anahtarlara erişemez ve mesajları çözemez.

Dolayısıyla, Telegram teknik olarak bazı hassas bilgilere erişebilir ve bunları çözebilir, ancak Durov, kolluk kuvvetleriyle iş birliği yapmayı reddettiği için bu verilere erişmedi.

2024 yılına kadar her şey yolunda gidiyordu. Ancak ironik bir şekilde Pavel Durov, Rusya’da değil Fransa’da tutuklandı. Fransız yetkililer, Pavel Durov’u 25 Ağustos’ta Telegram’ın içerik denetimine ilişkin suçlamalar nedeniyle tutukladı. İnternet özgürlüğü savunucuları bu gelişmeye büyük tepki gösterdi.

Durov’un Serbest Bırakılması

Durov tutuklanmasından birkaç gün sonra kefaletle serbest bırakıldı ancak Fransa’dan ayrılması yasaklandı. Durov, kefaletle serbest bırakılmasının ardından şu açıklamayı yaptı:

Rusya, gözetim için ‘şifreleme anahtarlarını’ teslim etmemizi istediğinde, reddettik ve Telegram Rusya’da yasaklandı. İran, barışçıl protestocuların kanallarını kapatmamızı istediğinde, reddettik ve Telegram İran’da yasaklandı. İlkelerimize uymayan ülkelerden çekilmeye hazırız, çünkü bunu para için yapmıyoruz. İnsanların temel haklarını koruma ve özellikle bu hakların ihlal edildiği yerlerde iyilik getirme niyetindeyiz.

Bu açıklamadan birkaç gün sonra Pavel Durov, Telegram’daki bazı eski özellikleri kaldırarak yeni özellikler duyurdu. Örneğin tartışma yaratan “Yakındaki Kişiler” özelliği kaldırıldı. Durov bu özelliğin halihazırda Telegram kullanıcılarının %0,1’inden daha azı tarafından kullanıldığını, botlar ve dolandırıcılarla ilgili sorunlar yaşandığını söyledi.

Durov’a göre, bu %0,1’lik kullanıcı grubu yasa dışı faaliyetlerde bulunarak Telegram’ın imajının kötüleşmesine yol açıyordu. Yakındaki Kişiler yerine doğrulanmış ve yasal işletmeleri tanıtan “Business Nearby” özelliği tanıtıldı.

Nikolai Durov: Telegram’ın Arkasındaki Deha

Telegram ve The Open Network’ün (TON) projelerinin fikir babası Nikolai Valeryevich Durov, 21 Kasım 1980’de Saint Petersburg, Rusya’da doğdu.

Nikolai, daha küçük yaşlardan itibaren dehasını kanıtladı. Henüz 3 yaşındayken okumayı öğrendi ve sekiz yaşına geldiğinde karmaşık matematik denklemlerini çözebiliyordu. Eğitim hayatı onu İtalya’ya götürdü ve burada matematiksel yetenekleri dikkat çekmeye başladı. Ancak başarıları bununla sınırlı kalmadı.

Kariyeri ve Başarıları

Nikolai’nin matematik alanındaki başarısı sayesinde erken yaşlarda birçok ödül aldı. 1996, 1997 ve 1998 yıllarında Uluslararası Matematik Olimpiyatları’nda altın madalya kazandı. Ayrıca, 1995-1998 yılları arasında Uluslararası Bilişim Olimpiyatları’nda üç gümüş ve bir altın madalya kazandı. Saint Petersburg Devlet Üniversitesi ACM takımının da kilit bir üyesiydi ve bu takım, 2000 ve 2001 yıllarında ACM Uluslararası Üniversitelerarası Programlama Yarışması’nı kazandı.

Nikolai Durov, teknoloji alanındaki başarısının yanı sıra akademik alanda da oldukça başarılı. Öyle ki Nikolai, dünyanın önde gelen programcılarından oluşan ekipleri yöneterek, 300 milyondan fazla kullanıcıya hizmet veren altyapılar geliştirdi.

Sanki tüm bu başarılar yeterli değilmiş gibi Nikolai Durov, iki farklı bölümden doktora derecesi aldı. Bunlardan ilki 2005 yılında Saint Petersburg Devlet Üniversitesi’nde Arakelov Geometrisi üzerine ve diğeri ise 2007 yılında Bonn Üniversitesi’nde Singular Arakelov Geometrisi üzerine. Nikolai Durov hala Saint Petersburg’daki Steklov Matematik Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olarak çalışmalarını sürdürüyor.

Telegram ve The Open Network (TON)

Nikolai, Telegram’ın şifreleme ve güvenliğini sağlayan MTProto protokolünü geliştirdi ve bu, Telegram’ı gizliliğine önem veren kullanıcılar için tercih edilen bir araç haline getirdi. Gizliliğin korunmasına yaptığı katkılar, Nikolai Durov’u güvenli iletişim teknolojilerinde kilit bir figür haline getirdi.

Nikolai Durov, The Open Network’ün (TON) kurucu ortaklarından biri ve projenin orijinal teknik dökümanını (white paper) bizzat kendisi yazdı. The Open Network başlangıçta “Telegram Open Network” adıyla Telegram’ın kendi blockchain ağı olarak tanıtılmıştı. Ancak düzenleyicilerle yaşanan sorunlar nedeniyle Telegram bu projeyi rafa kaldırdı. Bu gelişme sonrasında The Open Network projesi açık kaynak koduna sahip olması nedeniyle bağımsız geliştiriciler tarafından sahiplenildi ve bugünkü halini aldı.

The Open Network, yeni bir merkeziyetsiz protokol olarak değil, 2024 yılında büyüme gösteren güçlü bir web3 blockchain ekosistemi olarak tasarlandı. TON’un temel özelliklerini ve mimarisini şu şekilde özetleyebiliriz:

• Çok Zincirli Mimari: TON, ana zincir ve çeşitli iş zincirlerinden oluşan çok zincirli bir yapı kullanır. Ana zincir, protokol güncellemeleri ve doğrulayıcı seçimleri gibi kilit ağ işlevlerini yönetirken, iş zincirleri bağımsız çalışarak belirli uygulamalar için özelleştirilebilir. Bu da sistemin ölçeklenebilirliğini artırır.
• Sharding Teknolojisi: TON, ölçeklenebilirliği sağlamak için dinamik sharding kullanır. Bu teknoloji, blockchain işlem hacmine bağlı olarak bölünüp birleşmesine olanak tanır ve yükü etkin bir şekilde dağıtır. Bu mimari, teorik olarak saniyede milyonlarca işlem destekleyebilir ve TON’u en ölçeklenebilir blockchain çözümlerinden biri yapar.
• Proof-of-Stake Konsensüsü: TON, doğrulayıcıların stake ettikleri Toncoin miktarına göre seçildiği bir Proof-of-Stake (PoS) konsensüs mekanizması kullanır. Bu enerji verimli sistem, yüksek işlem hacmini destekler ve finansal işlemlerden dijital hizmetlere kadar birçok uygulamaya uygundur.
• Uyumluluk: TON, çapraz zincir uyumluluğu ile öne çıkar. Bu, farklı blok zinciri ağları arasında sorunsuz iletişim sağlayarak platformun kullanımını artırır ve diğer merkeziyetsiz ekosistemlerle etkileşim kurmasına olanak tanır.

Hukuki Zorluklar

Pavel Durov’un Fransa’da tutuklanmasının ardından sessizce geri planda kalmayı tercih eden kardeşi Nikolai Durov da kamuoyunun dikkatini çekmeye başladı. Nikolai Durov, kurucu ortağı olduğu Telegram’a yönelik suçlamalar nedeniyle dolaylı olarak suçlamalarla karşı karşıya.

Durov Kardeşlerin Gizlilik Savaşı

Pavel Durov’un gizlilik üzerine söylediği bu söz, teknoloji ve sosyal medya platformlarındaki kullanıcı gizliliği konusundaki mevcut durumu özetliyor:

Eğer yenilikçi bir kişi, araçlarının kötüye kullanılmasından kişisel olarak sorumlu tutulacağını bilirse, yeni araçlar yaratmaya cesaret edemez.

Durov bu sözüyle, gizlilik ve inovasyon konularındaki en önemli sorunlardan birine vurgu yapıyor.

Durov’un Telegram’da gizlilik konusundaki kararlı duruşu, onu ifade özgürlüğünün ve minimum içerik denetiminin önde gelen savunucularından biri olarak konumlandırdı. Durov böylelikle aynı zamanda platformların yasa dışı faaliyetlerde kullanılma ihtimali nedeniyle düzenleyici otoritelerin hedefi haline geldi.

Durov’un bu konudaki endişeleri, geliştiriciler arasında giderek artan bir korkuyu yansıtıyor: Eğer geliştirdiğiniz araçların nasıl kullanılacağından kişisel olarak sorumlu tutulacağınızı bilseydiniz, yine de onları yaratır mıydınız?